दोनवडे (श्रीकांत पाटील) :
के.पी.-ए.वाय.’ एकत्र येतात तर मग ‘बंटी-महाडिक’ का नाही?; सतेज पाटलांच्या विधानाने कोल्हापूरच्या राजकारणात खळबळ उडाली आहे. आगामी कोल्हापूर जिल्ह्याचे राजकारण कसे असेल हीच उत्कंठा लागली आहे.
कोल्हापूर म्हंटल की राजकारण, समाजकारण, अर्थकारण आणि भौगोलिक बाबतीत अग्रेसर आहे. कोल्हापूरच्या राजकारणात महाडिक व बंटी (सतेज) पाटील, आता मुख्य भूमिका बजावत आहेत. महाराष्ट्राच्या राजकारणात आ. सतेज पाटील व खा. धनंजय महाडिक यांनी दबदबा ठेवला आहे.
दोघांची जुनी दोस्ती आहे. एकत्र आल्यास कोल्हापूरच्या राजकारणात मोठी क्रांती होईल. कोल्हापूरच्या जनतेच्या मनात हेच आहे.
कोल्हापूर जिल्ह्याचे राजकारण हे नेहमीच संपूर्ण महाराष्ट्रासाठी कुतूहलाचा आणि चर्चेचा विषय राहिले आहे. इथल्या लाल मातीतल्या कुस्तीप्रमाणेच राजकारणातही एकमेकांचे पाय खेचणारे मल्ल मैदानाबाहेर मात्र तितक्याच दिलदारपणे वावरताना दिसतात. नुकत्याच जिल्हा बँकेच्या बैठकीत झालेली ‘शाब्दिक फटकेबाजी’ याच परंपरेची साक्ष देते. माजी आमदार के. पी. पाटील आणि आमदार सतेज (बंटी) पाटील यांच्यातील संवाद केवळ राजकीय टोलेबाजी नव्हता, तर त्यामध्ये जिल्ह्याच्या भविष्यातील सहकार आणि विकासाची एक नवी दिशा दडलेली आहे. “जर के. पी. आणि ए. वाय. एकत्र येऊ शकतात, तर बंटी आणि महाडिक का नाही?” हा सतेज पाटलांचा सवाल एका मोठ्या बदलाची नांदी ठरू शकतो.
कोल्हापूरच्या राजकारणात गेल्या अनेक दशकांपासून ‘पाटील विरुद्ध महाडिक’ हा संघर्ष केंद्रस्थानी राहिला आहे. हा संघर्ष केवळ दोन घराण्यांमधील नसून तो वर्चस्वाचा आणि अस्तित्वाचा मानला गेला. मात्र, आता काळ बदलला आहे. राज्याच्या राजकारणात ज्या वेगाने उलथापालथ होत आहे, त्याचे पडसाद स्थानिक पातळीवर उमटणे स्वाभाविक आहे. राधानगरी-भुदरगड मतदारसंघातील पारंपारिक प्रतिस्पर्धी के. पी. पाटील आणि ए. वाय. पाटील जर आज जिल्ह्याच्या हितासाठी एकाच व्यासपीठावर येऊन “आम्ही एकत्र आहोत” असे ठामपणे सांगू शकतात, तर कोल्हापूरच्या इतर भागातही असे प्रयोग का होऊ नयेत, हा विचार आज सर्वसामान्य जनतेच्या मनात डोकावू लागला आहे.
या संभाव्य युतीकडे केवळ राजकीय स्वार्थ म्हणून पाहणे चुकीचे ठरेल. कोल्हापूरची खरी ताकद ही इथल्या ‘सहकार’ क्षेत्रात आहे. ‘गोकुळ’ दूध संघ, जिल्हा मध्यवर्ती सहकारी बँक, बाजार समिती आणि अनेक साखर कारखाने ही जिल्ह्याची जीवनवाहिनी आहे. अलिकडच्या काळात सहकार क्षेत्रासमोर अनेक आव्हाने उभी ठाकली आहेत. बदलती सरकारी धोरणे आणि जागतिक स्पर्धेच्या युगात या संस्था टिकवून ठेवणे हे कोणत्याही एका गटाचे काम राहिलेले नाही. अशा वेळी जर जिल्ह्यातील प्रमुख राजकीय शक्ती एकमेकांविरुद्ध लढण्यातच आपली ऊर्जा खर्च करणार असतील, तर या संस्थांचे नुकसान होण्याची भीती असते. त्यामुळेच, सतेज पाटील यांनी मांडलेला विचार हा सहकार क्षेत्र वाचवण्यासाठीचा एक ‘मर्मभेदी’ विचार ठरू शकतो.
सहकार क्षेत्रात जेव्हा राजकारण शिरते, तेव्हा त्याचा थेट फटका सामान्य शेतकरी आणि दूध उत्पादकाला बसतो. ‘गोकुळ’च्या निवडणुकांमध्ये होणारा प्रचंड खर्च आणि त्यातून निर्माण होणारी कटुता टाळण्यासाठी जर सर्वपक्षीय एकजूट झाली, तर तो निधी जिल्ह्याच्या विकासासाठी वापरता येईल. मंत्री हसन मुश्रीफ यांनी सतेज पाटलांना उद्देशून केलेले विधान की, “तुम्ही आम्हात भांडणे लावून मजा बघत बसलाय,” हे जरी विनोदी अंगाने आले असले, तरी त्यामागे एक अदृश्य अस्वस्थता आहे. कोल्हापूरच्या विकासासाठी आता हे ‘भांडण’ थांबवून ‘समन्वय’ साधण्याची वेळ आली आहे.
जिल्ह्यातील पायाभूत सुविधा, रस्ते, विमानतळ विकास आणि औद्योगिक प्रगती या मुद्द्यांवर जेव्हा कोल्हापूरचे सर्व दिग्गज नेते एकत्र येतात, तेव्हा राज्याच्या आणि केंद्राच्या दरबारी जिल्ह्याचा शब्द अधिक वजनाने मांडला जातो. जेव्हा नेतृत्व विभागलेले असते, तेव्हा विकासाच्या निधीवर परिणाम होतो. सतेज पाटील आणि महाडिक गट हे कोल्हापूरच्या राजकारणातील दोन मोठे स्तंभ आहेत. जर हे दोन स्तंभ विकासाच्या एकाच छताखाली आले, तर कोल्हापूरला राज्याच्या नकाशावर अव्वल स्थानी नेणे अशक्य नाही.
नेते जेव्हा एकत्र येण्याचे संकेत देतात, तेव्हा कार्यकर्त्यांच्या मनात संभ्रम निर्माण होणे साहजिक आहे. ज्या संघर्षावर कार्यकर्त्यांच्या पिढ्या उभ्या राहिल्या, तो संघर्ष संपवणे सोपे नसते. मात्र, हा बदल ‘राजकीय तडजोड’ म्हणून नाही, तर ‘जिल्ह्याचा विकास’ या उदात्त हेतूने स्वीकारला गेला पाहिजे. के. पी. पाटील आणि ए. वाय. पाटील यांच्या एकत्र येण्याने जर राधानगरीत शांतता आणि प्रगती येणार असेल, तर तोच पॅटर्न कोल्हापूर शहरात आणि जिल्ह्यात का राबवला जाऊ नये?
शेवटी, कोल्हापूरचे राजकारण हे भावनेपेक्षा ‘वर्चस्वा’वर आणि आता ‘विकासा’वर चालते. सतेज पाटील यांनी उंचावलेल्या भुवया केवळ त्या बैठकीपुरत्या मर्यादित नाहीत, तर त्या संपूर्ण जिल्ह्याला विचार करायला लावणाऱ्या आहेत. “बंटी-महाडिक एकत्र येणार का?” या प्रश्नाचे उत्तर आज जरी कठीण वाटत असले, तरी जिल्ह्याच्या सहकार क्षेत्राची जपणूक आणि सर्वांगीण प्रगतीसाठी अशा प्रकारची लवचिकता दाखवणे ही काळाची गरज आहे. राजकीय मतभेद बाजूला ठेवून जेव्हा कोल्हापुरी बाणा विकासासाठी एकवटतो, तेव्हाच खऱ्या अर्थाने राजर्षी शाहू महाराजांच्या विचारांचा वारसा पुढे नेला जातो. जो गट किंवा जो नेता जिल्ह्याच्या हितासाठी हा पुढाकार घेईल, तोच भविष्यात कोल्हापूरचा खरा ‘लोकनेता’ ठरेल.
